Τον 21ο αιώνα, η ισχύς δεν μετράται πλέον μόνο βάσει της ισχύος που μπορούν να προβάλουν οι χώρες στο πεδίο της μάχης, αλλά γίνεται βάσει των προμηθειών και των εφοδιαστικών ροών των σπάνιων γαιών και μετάλλων που καθιστούν δυνατές αυτές τις τεχνολογίες. Θα μπορούσε να πει κανείς πως οι Ηνωμένες Πολιτείες διατηρούν την ιδιότητα μιας κορυφαίας στρατιωτικής υπερδύναμης, μια βαθύτερη ανάλυση όμως υποδεικνύει μια κρίση, μια εξάρτηση των αλυσίδων εφοδιασμού που στηρίζουν την αμυντική τους βιομηχανία. Κατά την αναζήτησή στοιχείων ενός σεισμού παρατήρησα στην σελίδα της Γεωλογικής Υπηρεσίας των ΗΠΑ, την USGS, μια ανάρτηση για τα στοιχεία που εισάγουν οι ΗΠΑ. Τα πιο προηγμένα οπλικά συστήματα των ΗΠΑ εξαρτώνται σε κρίσιμο βαθμό από τις εισαγωγές σπάνιων γαιών, με την Κίνα να είναι ο πρωταγωνιστής στον εφοδιασμό. Αυτή η αδυναμία σε συνδυασμό με το υπέρογκο αμερικανικό χρέος και την σημερινή γεωπολιτική κατάσταση έχει οδηγήσει τις ΗΠΑ σε μια ξέφρενη αναζήτησή εναλλακτικών λύσεων, μετατρέποντας τη σύγκρουση στην Ουκρανία από μια εδαφική διαμάχη σε ένα κρίσιμο μέτωπο για την εξασφάλιση ορυκτών πόρων, ιδίως κατά την περίοδο της προεδρίας Τραμπ. Οι μεγάλες δυνάμεις της Ευρώπης βρίσκονται και αυτές σε ακόμα πιο ευπαθή θέση και βρίσκονται σε πανικό από την κυριαρχία της Κίνας σε βιομηχανικούς τομείς που η Ευρώπη είχε το πάνω χέρι στην αρχή του 21ου αιώνα.
Παρατηρώντας κανείς την έκθεση των εισαγόμενων ορυκτών εμπορευμάτων της υπηρεσίας USGS για το 2024 θα παρατηρήσει πως πρώτη θέση με πλήρη εξάρτηση εισαγωγών είναι το ύττριο. Η Κίνα καλύπτει το 93% αυτής της προμήθειας, ποσοστό που την καθιστά ως μονοπώλιο. Το ύττριο είναι αυτό που επιτρέπει στους κινητήρες τζετ να αντέχουν σε ακραίες θερμοκρασίες και δίχως αυτό, το σύστημα πρόωσης του F-35 δεν θα μπορούσε να αντέξει τις υψηλές θερμοκρασίες και θα έλιωνε. Ακόμα μια χρήση του ύττριου που το καθιστά απαραίτητο για τις ΗΠΑ είναι στα λέιζερ καθοδήγησης των πυρομαχικών ακριβείας.
Η γεωλογία και η γεωγραφία καθορίζουν τον πλούτο των πρώτων υλών αλλά και τις οικονομικές σχέσεις των κρατών. Κάποια κράτη είναι πιο τυχερά από άλλα. Εν συνεχεία, οι ΗΠΑ εισάγουν το πλήρες ποσό των αναγκών τους σε φύλλα μίκας, υλικό απαραίτητο για τους ηλεκτρονικούς μονωτές που χρησιμοποιούνται για την θερμική αντίσταση των αεροσκαφών, όπου για ακόμα μια φορά εισάγουν μεγάλο ποσοστό από την Κίνα, ύψους 79%. Μερικά ακόμα αξιοσημείωτα στοιχεία εισαγωγών των ΗΠΑ από την Κίνα είναι το οξείδιο του αργίλιου και το καρβίδιο του πυριτίου με ποσοστά 61% και 59% αντίστοιχα. Οι χρήσεις αυτών είναι συνήθως για παραγωγή ιατρικών συσκευών. Σε αντίστοιχο ποσοστό εισαγωγής από την Κίνα είναι και το βισμούθιο το οποίο χρησιμοποιείται σε πυρομαχικά χωρίς μόλυβδο. Αυτά τα στοιχεία αποκαλύπτουν πως η Κίνα ελέγχει ουσιαστικά τις εισροές που απαιτούνται τόσο για τον αμερικανικό πόλεμο υψηλής τεχνολογίας όσο και για τη βασική βιομηχανική ικανότητα και συνέχεια των ΗΠΑ.
Η Ουάσινγκτον αναγνωρίζει πως αυτή η εξάρτηση οδηγεί σε ένα στρατηγικό και γεωπολιτικό αδιέξοδο, για αυτόν τον λόγο προσβλέπει σε μια νέα γεωπολιτική γραμμή με την Ουκρανία ως αποθεματικό στρατηγικών υλικών. Στην Ευρώπη η χώρα που βρίσκεται πάνω από τα μεγαλύτερα ανεξερεύνητα κοιτάσματα τιτανίου και λιθίου είναι η Ουκρανία, με το πρώτο να μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την κατασκευή ελαφριών σκελετών για στρατιωτικά αεροσκάφη και στην αεροδιαστημική βιομηχανία. Το δεύτερο είναι απαραίτητο για τις σύγχρονες μπαταρίες που χρησιμοποιούνται από τις συσκευές κινητών τηλεφώνων και τα λάπτοπ μέχρι τα ηλεκτροκίνητα αυτοκίνητα. Οι πρόσφατες συνομιλίες μεταξύ Ουάσινγκτον, Μόσχας και Ουάσινγκτον, Κιέβου αφορούν την ενσωμάτωση των υπόγειων πόρων της Ουκρανίας με πρόφαση την ειρήνη στον Ρώσο-Ουκρανικό πόλεμο. Σκοπός των ΗΠΑ είναι να δημιουργήσουν μια αλυσίδα εφοδιασμού που θα είναι η αρχή της άμβλυνσης της εξάρτησης τους από τις κινεζικές εισαγωγές σπανίων γαιών και μετάλλων.
Μια γεωπολιτική ανάλυση για να είναι ακριβής και ολοκληρωμένη πρέπει να περιλαμβάνει όχι μόνο την δυτική αλλά και την Κινεζική βιβλιογραφία. Σύμφωνα με την Global Times, η προσπάθεια της Ουάσινγκτον για ανεύρεση εναλλακτικών ροών εφοδιασμού είναι αναποτελεσματική και ο λόγος βρίσκεται στην διάκριση μεταξύ της εξόρυξης και της επεξεργασίας. Οι ΗΠΑ μπορούν να βρουν εναλλακτικές πηγές πρώτων υλών, αλλά η Κίνα ελέγχει σήμερα σχεδόν το 90% της παραγωγικής ικανότητας στην μετατροπή αυτών των πρώτων υλών σε έτοιμα προς βιομηχανική χρήση υλικά. Επίσης, έχει δηλωθεί εμπράκτως από την Κίνα πως μπορεί να εφαρμόσει αυτή την κυριαρχία. Αρκεί κανείς να ανατρέξει στην ανακοίνωση περί περιορισμού εξαγωγών γαλλίου και γερμανίου κατά την προεδρία Μπάιντεν το 2023 -οι οποίες έχουν αναβληθεί μέχρι τον Νοέμβριο του 2026- ως μέτρο προστασίας εθνικής ασφάλειας ως αντίποινα των αμερικανικών κυρώσεων στον τομέα των ημιαγωγών.
Όλα τα παραπάνω στοιχεία οδηγούν στο συμπέρασμα πως ο δρόμος προς την απεξάρτηση των πόρων των ΗΠΑ από την Κίνα είναι γεμάτος εμπόδια. Τα έργα εξόρυξης συχνά διαρκούν δέκα έως δεκαπέντε χρόνια από την ανακάλυψη έως την παραγωγή, οπότε ακόμα και η αναζήτηση εφοδιαστικών ροών από συμμαχικές για τις ΗΠΑ χώρες θα καθυστερήσουν. Εκτός αυτού, σε περιπτώσεις όπως αυτές του ύττριου και του βισμούθιου οι ΗΠΑ φαίνεται πως θα συνεχίσουν να είναι εξαρτημένες από την Κίνα λόγω της εξειδικευμένης χημείας και του περιβαλλοντικού κόστους της επεξεργασίας. Συμπεραίνουμε πως, παρά τη στρατηγική στροφή προς την Ουκρανία -η οποία ωθείται σε μια συνθηκολόγηση με συνοπτικές διαδικασίες- ο αμερικανικός αμυντικός μηχανισμός θα συνεχίσει να τροφοδοτείται από κινεζικές ροές εφοδιασμού στο άμεσο μέλλον.
Βιβλιογραφία:
- S. Geological Survey (USGS). (2024). Mineral Commodity Summaries 2024. U.S. Department of the Interior. [Reference to specific data on Yttrium, Mica, Bismuth, and Abrasives].
- Center for Strategic and International Studies (CSIS). (2025). The U.S.-Ukraine Critical Minerals Agreement: Analyzing the Strategic Implications.
- Global (2024). U.S. attempts to build rare-earth alliance doomed to fail due to cost and processing bottlenecks. (English Edition).
- Ministry of Commerce, People’s Republic of China. (2024). Announcement on Export Control of Gallium and Germanium Related Items.
- (2025). Pentagon sees Ukraine's Titanium as key to independence from Russian and Chinese metals.
- (2025). China halts ban on gallium, germanium, antimony exports to US, but controls remain
Γράφημα:
Τίτλος: Ορυκτά Εμπορεύσιμα Αγαθά με Καθαρή Εξάρτηση Εισαγωγών από την Κίνα
Επεξήγηση: Το παραπάνω γράφημα παρουσιάζει το ποσοστό της κατανάλωσης των ΗΠΑ για κάθε ορυκτό αγαθό που καλύπτεται από εισαγωγές το 2024, καθώς και το εκτιμώμενο ποσοστό της κατανάλωσης που καλύπτεται από εισαγωγές από την Κίνα με μέσο όρο την περίοδο 2020–2023. Από το 2020 έως το 2023, οι ΗΠΑ εισήγαγαν τουλάχιστον 29 ορυκτά εμπορεύσιμα αγαθά από την Κίνα.
Σπυρίδων Πουλημένος
Γεωπολιτικός Αναλυτής
Σεισμολόγος Γεωδυναμικού Ινστιτούτου Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών.
